Kaygı ve Stres

Kaygı nedir?

Kaygı, bir tehlike ya da belirsizlik karşısında zihnin ve bedenin kendini hazırlamasıdır. Kalp atışının hızlanması, kasların gerilmesi, dikkatin olası tehlikeye odaklanması bu hazırlığın parçalarıdır. Kısa süreli ve duruma uygun olduğunda kaygı işlevseldir; sınavdan önce çalışmamızı, önemli bir görüşmeden önce hazırlanmamızı sağlar.

Kaygı bazen ise gerçek tehlikenin çok ötesinde, uzun süreli ve yoğun biçimde yaşanır. Bu durumda yorucu bir döngüye dönüşebilir: endişe verici düşünceler bedensel belirtileri artırır, bedensel belirtiler yeni endişelere yol açar, kişi rahatlamak için belirli durumlardan kaçınmaya başlar ve kaçınma da kaygıyı uzun vadede güçlendirir.

Kaygı nasıl kendini gösterebilir?

Kaygı kişiden kişiye farklı biçimlerde yaşanır. Sık karşılaşılan deneyimler şunlardır:

• Zihnin sürekli “ya olursa” senaryoları üretmesi, düşünceleri durduramama
• Çarpıntı, nefes darlığı, terleme, titreme gibi ani panik belirtileri
• Belirsizliğe ve geleceğe dair yoğun tedirginlik
• Sosyal ortamlarda olumsuz değerlendirilme korkusu, kendini ifade etmekte zorlanma
• Uyku güçlükleri, gerginlik, çabuk yorulma
• Kaygı yaratan durumlardan, yerlerden veya kişilerden kaçınma

Bu belirtilerin tek başına bir tanı anlamına gelmediğini belirtmek gerekir. Değerlendirme, kişinin yaşadıklarının bütününe bakılarak yapılır.

Terapide kaygıyı nasıl ele alıyoruz?

Çalışmalarımda Bilişsel Davranışçı Terapi’yi (BDT) temel alıyorum. BDT, kaygının ele alınmasında etkililiği araştırmalarla en çok incelenmiş yaklaşımlardan biridir. Süreç genellikle şu adımlarla ilerler:

1. Kaygının haritasını çıkarmak: Kaygının hangi durumlarda ortaya çıktığını, o anda akıldan geçen düşünceleri, bedensel tepkileri ve sonrasında yapılanları birlikte inceleriz.
2. Döngüyü anlamak: Kaygıyı sürdüren örüntüleri, örneğin sürekli güvence arama ya da kaçınma davranışlarını fark ederiz.
3. Düşüncelerle çalışmak: Felaketleştiren veya belirsizliğe tahammülü zorlaştıran düşünce biçimlerini fark etmeyi ve daha esnek değerlendirmeler geliştirmeyi çalışırız.
4. Adım adım yüzleşme: Kaçınılan durumlara, kişinin hazır hissettiği ölçüde ve kademeli olarak yaklaşmayı planlarız.
5. Günlük yaşama taşımak: Seanslarda kazanılan becerilerin seanslar arasında uygulanmasını destekleyen kişiye özgü çalışmalar planlarız.

Ne zaman destek almalı?

Kaygı haftalardır sürüyorsa, uykunuzu, işinizi, okulunuzu ya da ilişkilerinizi etkiliyorsa, sizi belirli yerlerden ve durumlardan uzak tutmaya başladıysa veya kendi başınıza denediğiniz yollar yeterli gelmiyorsa bir ruh sağlığı profesyoneliyle görüşmek faydalı olabilir.

Ani başlayan göğüs ağrısı, nefes darlığı gibi bedensel belirtiler ilk kez yaşanıyorsa, öncelikle bir hekim tarafından değerlendirilmesi gerekir.